Tôi đã đủ thâm niên, số lượng bài nghiên cứu khoa học cũng đạt yêu cầu, nên được khoa đề cử.
Nhưng để xét chức danh, còn phải trải qua một thủ tục.
Phòng công tác chính trị phải cử người về quê quán điều tra hoàn cảnh gia đình, chủ yếu xem các mối quan hệ gia đình và xã hội có vấn đề gì hay không.
Tôi nghĩ, đã sáu năm rồi, dù mẹ có giận đến đâu cũng phải nguôi ngoai.
Hơn nữa, mẹ cháu và dì hai cháu, ít nhiều gì cũng phải cảm thấy có lỗi với tôi chứ?
Thế nên tôi không báo trước, cứ để người của phòng công tác chính trị trực tiếp về quê.”
“Phòng công tác chính trị cử hai người đi, một người họ Tào, một người họ Lý.
Đến thị trấn, họ tìm văn phòng khu phố hỏi địa chỉ, sau đó lần đến sân nhà tôi.
Bà ngoại cháu không có nhà, bà đã ra chợ.
Mẹ cháu và dì hai thì đều ở đó.
Hai người đang ngồi nhặt rau hẹ trong sân.
Cán bộ Tào giải thích mục đích chuyến đi, nói đồng chí Mai Hiểu Hoa có biểu hiện công tác rất tốt tại bệnh viện, lần này được đề bạt nên cần tiến hành đánh giá từ phía gia đình, mong mọi người cho biết tình hình của cô ấy khi còn ở nhà.”
“Cán bộ Tào đã ghi âm cuộc trò chuyện ấy.
Sau này, tôi nghe đi nghe lại bản ghi âm không sót một chữ, còn chép lại thành văn bản.
Nha Nha, nếu cháu muốn nghe, dì cũng có thể mở cho cháu.”
Tôi do dự một lát rồi gật đầu.
Dù sao, từ nãy đến giờ, tất cả đều chỉ là lời kể từ một phía của dì út.
Nhưng nếu có ghi âm thì lại khác.
Dì út mang một chiếc thang đến, trèo lên lấy một chiếc hộp từ ngăn bí mật trên cùng của tủ rượu.
Bên trong là một chiếc máy ghi âm nhỏ.
Dì lắp hai viên pin rồi nhấn nút phát.
Ngay lập tức, tiếng nói vang lên.
Âm thanh lẫn nhiều tạp âm, chất lượng cũ kỹ mang dấu ấn của nhiều năm trước.
Nhưng tôi vừa nghe đã nhận ra giọng mẹ mình.
“Mai Hiểu Hoa ấy à? Từ nhỏ nó đã chẳng chịu ở nhà, lòng dạ lúc nào cũng chỉ nghĩ đến chuyện bay đi đâu.
Ở Bắc Kinh nó làm cái gì, tôi cũng chẳng biết. Chỉ biết nó chưa từng gửi tiền về nhà.
Hiếu thảo với người già á? Hừ! Có nằm mơ cũng chẳng thấy!”
Một giọng đàn ông mang khẩu âm Bắc Kinh ngạc nhiên hỏi:
“Vậy sao? Ngoài chuyện đó ra thì sao? Cô ấy không có điểm tốt nào à?”
“Điểm tốt? À, có một chuyện. Đạo đức nó không ra gì. Hồi cấp ba đã quan hệ lung tung với đám con trai trong lớp, tiếng xấu đồn khắp phố rồi!”
Không gian im lặng trong giây lát.
Sau đó, giọng dì hai vang lên:
“Đồng chí, các anh đừng không tin. Hồi đó nó còn ăn trộm tiền trong nhà, trộm cả tem phiếu lương thực, trộm xong là bỏ chạy. Hàng xóm cứ nhìn thấy nó là vội vàng vào nhà khóa cửa.”
Người đàn ông mang khẩu âm Bắc Kinh hỏi:
“Chuyện trộm cắp này có bằng chứng không?”
Dì hai đáp:
“Chính mắt chúng tôi nhìn thấy, thế còn chưa gọi là bằng chứng à? Gia đình đã giữ thể diện cho nó lắm rồi đấy!”
Dì út nhấn nút dừng.
Hai dì cháu im lặng rất lâu.
Dì tự giễu cười một tiếng, rồi ngửa đầu uống cạn chút rượu còn lại trong ly.
“Hôm cán bộ Tào trở về, mở đoạn ghi âm cho tôi nghe, tôi đang viết bệnh án.
Đầu bút máy của tôi gãy đánh ‘rắc’ một tiếng.
Là bút máy đấy, không phải bút chì.
Tôi hỏi:
‘Anh Tào, anh có tin những lời ấy không?’
Anh ấy thở dài, nói:
‘Tiểu Mai, tôi có tin hay không không quan trọng. Quan trọng là hồ sơ phải có người ký xác nhận. Mẹ và chị cô đều đã điểm chỉ rồi.’
Tôi hỏi có thể điều tra lại một lần nữa, đổi sang nơi khác xác minh được không.
Anh Tào nói quy trình chỉ thực hiện một lần.”
“Thế phải làm sao ạ?” Tôi sốt ruột hỏi.
“Thì trượt thăng chức chứ sao.
Năm đó khoa đề cử ba người, chỉ hai người được duyệt.
Một mình tôi bị loại.
Sau này cô Thẩm tìm tôi, bảo:
‘Hiểu Hoa, em vẫn còn trẻ, năm sau lại đăng ký.’
Tôi nói:
‘Cô Thẩm, năm sau gia đình em vẫn là những người ấy. Họ vẫn sẽ nói y hệt những lời này thôi.’
Cô Thẩm vỗ vai tôi rồi lặng lẽ rời đi.”
“Tối hôm ấy, tôi về ký túc xá, ngồi trên giường suy nghĩ suốt một đêm.
Tôi tự hỏi, cả đời mình sống ngay thẳng, không hại ai, không lừa gạt ai, tại sao cuối cùng lại thành ra thế này?
Tôi đã trèo qua cửa sổ căn phòng phía tây, từng bước vượt qua bao khó khăn để đến Bắc Kinh.
Tôi cứ nghĩ chỉ cần khoác lên mình chiếc áo blouse trắng thì chẳng ai có thể làm gì được tôi nữa.
Kết quả thì sao?
Một tờ cáo thị của bà ngoại cháu vẫn chưa đủ.
Mẹ cháu và dì hai lại bồi thêm một cú đá.
Cứ như thế, cả đời này tôi đừng hòng ngóc đầu lên nổi.”
“Ngay ngày hôm sau, tôi nộp đơn xin nghỉ việc.
Cô Thẩm ngăn lại, hỏi:
‘Hiểu Hoa, em điên rồi sao? Đôi tay này của em sinh ra để cầm dao mổ! Nghỉ việc rồi em định làm gì?’
Tôi nói:
‘Cô Thẩm, cô yên tâm. Em chỉ muốn nghỉ ngơi một thời gian thôi.’”
Chuyện dì út nghỉ việc, tôi có biết.
Năm ấy, chuyện này đã gây ra một trận sóng gió dữ dội trong nhà họ Mai.
Ai cũng cho rằng đầu óc dì có vấn đề, cả đời coi như xong.
Thế nhưng chỉ chưa đầy hai năm sau, dì út đã thành lập công ty dược phẩm của riêng mình, thành công bước chân vào thương trường.
15.
Tôi hỏi dì út:
“Trước khi ra kinh doanh, dì còn về quê lần nào nữa không?”
“Có chứ. Dì còn ở quê nửa năm cơ.
Ngày dì về, bà ngoại cháu đang phơi củ cải khô trong sân.